Institut navlari

Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy-tadqiqot institutida yaratilgan va ishlab chiqarishga joriy etilayotgan navlar. Navlar respublika iqlim sharoitiga moslashgan, qurg‘oqchilik, sho‘r va kasalliklarga bardoshli hamda Orolbo‘yi hududlarining noqulay omillariga chidamli. Foydalanish yo‘nalishi — klaster va fermer xo‘jaliklari.

Navlarni solishtirish

Institut navlarini respublikada ekiladigan boshqa navlar bilan asosiy ko‘rsatkichlar bo‘yicha solishtiring. Chiziq ko‘rsatkichning oralig‘ini (eng kam — eng ko‘p) bildiradi; institut navlari rangli.

G‘o‘zaning “Chimboy-5018” navi

120–122 kunVegetatsiya (biologik pishish) davri
35–40 s/gaUmumiy hosildorlik
36,5–37%Tola chiqimi
32,5–33 mmTola uzunligi
Vegetatsiya (biologik pishish) davri120–122 kun
Sovuq tushgunga qadar hosildorlik25,0–27,0 s/ga
Umumiy hosildorlik35,0–40,0 s/ga
O‘simlik bo‘yi100–105 sm
Bitta ko‘sakning vazni6,5–7,0 g
Tola chiqimi36,5–37,0%
Tola uzunligi32,5–33,0 mm
Tola pishiqligi4,5 g.k
Metrik raqami5 700
Tolaning uzilish kuchi25,5–26,0 g.k/teks
Mikroneyr4,5
1 000 dona urug‘ vazni127–130 g

Agrotexnikasi

Erta bahorda tuproqda namni saqlab qolish choralarini ko‘rish kerak. Chigit ekish oldidan ishlov berish usuli boshqa navlarnikidan farq qilmaydi. Sizot suvlari chuqur joylashgan bo‘z tuproqli, adirli maydonlarda terim boshlanishidan oldin ko‘chat soni 100 ming tupdan kam bo‘lmasligi kerak: 60 sm li qator oralarida o‘simliklar 14–15 sm, 90 sm li qator oralarida 8–10 sm oralatib joylashtiriladi.

O‘simliklarni qalin joylashtirish, ayniqsa sizot suvlari yaqin joylashgan o‘tloqi serunum tuproqlarda, g‘o‘zaning g‘ovlab ketishiga, ko‘saklarning kech ochilishiga va hosilning pasayishiga olib keladi.

Kuzgi bug‘doyning “Chimboy” navi

60–65 s/gaHosildorlik
95–96%Sovuqqa chidamliligi
29–31%Kleykovina
14–15%Oqsil
Vegetatsiya davri245–255 kun
O‘simlik bo‘yi100–105 sm
Sovuqqa chidamliligi95,0–96,0%
1 000 dona don vazni42,0–43,0 g
Hosildorlik60,0–65,0 s/ga
Kleykovina29,0–31,0%
Oqsil14,0–15,0%

Kuzgi bug‘doyning “Aral” navi

65–68 s/gaHosildorlik
95,5–97%Sovuqqa chidamliligi
29–31%Kleykovina
14,5–15,4%Oqsil
Vegetatsiya davri242–252 kun
O‘simlik bo‘yi90–100 sm
Sovuqqa chidamliligi95,5–97,0%
1 000 dona don vazni42,7–45,5 g
Hosildorlik65,0–68,0 s/ga
Kleykovina29,0–31,0%
Oqsil14,5–15,4%

Kuzgi bug‘doy navlarini yetishtirish

Respublika iqlimi keskin kontinental: yozi issiq, qishi sovuq, bahorda havo harorati kech ko‘tariladi, kuzda sovuq erta tushadi. Ekinlarning o‘sish davri 185–200 kunni tashkil etadi; to‘planadigan foydali issiqlik miqdori shimoliy tumanlarda 1 900 °C, janubiy tumanlarda 2 200–2 400 °C atrofida.

Ekish muddatlari: kuzgi bug‘doy 1–25-sentabr oralig‘ida, qisqa muddatda — 10–12 kunda ekib bo‘linishi kerak. Har bir o‘simlik kuzgi o‘sish davri oxirigacha 3–5 tup chiqarishi uchun ekish qishki sovuq tushishiga 45–60 kun qolganda o‘tkaziladi; bunda 5 °C dan yuqori haroratlar yig‘indisi 450–600 °C ni tashkil etadi. Kech ekilgan bug‘doydan to‘liq, yirik va sifatli urug‘lik olish qiyin.

Ekish me’yori: tajriba natijalariga ko‘ra qator orasi 15 sm qilib ekilganda gektariga 5,0–5,5 mln dona unuvchan urug‘ ekish yuqori sifatli don olishni ta’minlaydi.

Mualliflar: A.A. Amonov, A.Z. Fayzullayev, Ram Sharma, Ye.P. Sadikov, B.A. Bekbanov, S.M. Xalikulov, Z.M. Ziyoyev.

Kunjutning “Qarshig‘a” navi

10–15 s/gaHosildorlik
57–61%Moylilik
110–115 kunVegetatsiya davri
8–12 s/gaSug‘orilmasdan olinadigan hosil
Vegetatsiya davri110–115 kun
O‘simlik bo‘yi100–115 sm
Mahsuldorligi (bir o‘simlikda)40–60 g
1 000 dona urug‘ vazni3,5–4,5 g
Kasalliklarga bardoshliligi95%
Hosildorlik10–15 s/ga
Moylilik57–61%

Yuqori moyliligi hisobiga serdaromad ekin, poyalari chorvachilikda to‘yimli ozuqa sifatida ishlatiladi. Suv ta’minoti og‘ir maydonlarda ekib, umuman sug‘ormasdan 8–12 s/ga hosil olish mumkin.

Ekish muddatlari: urug‘ni o‘z vaqtida tayyorlash va ekishni may oyi ichida o‘tkazish yuqori hosil garovi. Issiqlik yetarli bo‘lganda kunjut bir tekis unib chiqadi; harorat pasaysa unib chiqish pasayadi, ko‘chatlar siyrak va nimjon bo‘ladi; muddatdan oldin ekilsa unib chiqish cho‘ziladi.

Ekish me’yori: qator orasi 60 sm qilib ekilganda gektariga 5–6 kg urug‘ sarflanadi. Unib chiqqandan keyin 1 m² da 20–22 dona o‘simlik qoldirish yaxshi hosil olishga asos bo‘ladi.

Mualliflar: B.U. Aytjanov, U.Ye. Aytjanov, H. Qalmuratov, Ye.P. Sadikov.

Sudan o‘tining “Chimbayskaya yubileynaya” navi

1 000–1 500 s/gaKo‘k massa (uch o‘rimda)
40–45 s/gaUrug‘ hosili
105–110 kunO‘sish davri
9,03%Pichandagi oqsil

Institutda yaratilgan tezpishar, qurg‘oqchilik va tuproq sho‘rligiga chidamli yem-xashak navi. To‘liq yetishtirish texnologiyasi — alohida maqolada.

Kungaboqarning “KK-60” navi

80–85 kunVegetatsiya davri
48–52%Urug‘ mag‘zidagi moy
60–65 g1000 dona urug‘ vazni
NAP 00179Patent, reyestrda 2017-yildan

“KK-1” navini “Luchafarul” gibridi bilan chatishtirib, ko‘p yillik tanlash natijasida yaratilgan tezpishar moyli nav. Maysalar tuproq harorati 10–12 °C da 8–10 kunda unib chiqadi, 25–30 kundan keyin savatcha hosil bo‘ladi, bir savatchaning gullashi 8–10 kun davom etadi. Yetishtirish texnologiyasi — alohida maqolada.

G‘o‘zaning patentlangan boshqa navlari

“Chimboy-5018”dan tashqari institut olimlari g‘o‘zaning “Do‘stlik-2” (G.S. Zaytsev nomidagi institut bilan hamkorlikda, patent NAP 00092), “KK-3506” (NAP 00138) va “KK-3543” (NAP 00131) navlarini yaratgan. Barcha patentlar — Patentlar sahifasida.

Navlar urug‘lari va yetishtirish bo‘yicha savollar uchun — murojaat yuborish yoki bog‘lanish.
Scroll to Top