Urug‘lik g‘alla hosilini qisqa muddatda, nobud qilmasdan yig‘ib olish fermer, kombaynchi va muhandislardan katta mas’uliyat talab qiladi. Bugun hosil “Keys”, “Klaas”, “Nyu Holland”, “Sampo” kombaynlari bilan bir o‘tishda o‘rib-yanchiladi — ularning unumdorligi tayyorgarlik va to‘g‘ri sozlashga bog‘liq.
Dalani tayyorlash
- Yo‘llar, ko‘priklar ta’mirlanadi, xalaqit beradigan daraxt shoxlari kesiladi — aks holda kombaynlar soatlab, hatto kunlab bekor turadi.
- Sug‘orish uchun olingan ko‘ndalang va bo‘ylama pollar tekislanadi — ular unumdorlikni pasaytiradi va yurish qismlarini buzadi.
- Dala pechak, qora sho‘ra kabi begona o‘tlar va temir-tersaklardan tozalanadi: o‘tlar baraban, deka, rotor va savalagichlarga tiqilib, urug‘ sifatini tushiradi, tasma, reduktor, pichoq va elevator zanjirlarini tez yeyiltiradi.
O‘rimga tayyorlikni tekshirish
Don namligi 18% dan oshmasligi kerak. Daladan bir qism massa o‘rib sindirilganda namunaning kamida 90% sinishi lozim; o‘rim boshlanganda kombaynning old va orqa qismidan ko‘p chang chiqishi ham tayyorlik belgisi.
Kombaynni urug‘lik uchun jihozlash
Savalagichli baraban
Urug‘lik uchun kombayn savalagichli baraban bilan jihozlanadi: diametri, uzunligi, savalagichlar soni, deka o‘lchamlari va aylanish tezligi to‘g‘ri rostlanishi kerak. Qo‘lda yasalgan savalagichlardan foydalanishga yo‘l qo‘yib bo‘lmaydi. Shtiftli baraban donni shikastlaydi — bunday don urug‘likka yaramaydi.
Shnek va elevatorlar
Boshoq shnegi, don elevatori zanjirlaridagi qaltaklar, to‘kuvchi va chiqaruvchi shnek qanotlarining pichoqqa o‘xshab yeyilishi urug‘ni sindiradi — ular o‘rimdan oldin almashtiriladi.
Har bir navga alohida
Har bir navga alohida kombayn va transport ajratiladi. Boshqa navga o‘tishda kombayn to‘liq tozalanadi: jatka tagidan, qiya kamera, yanchish barabani va elevatorlar ostidan, bunker shneklari va tozalash qismidan — jami kamida 200–250 kg don chiqadi.
Dala sharoitida rostlash
| Uzel | Me’yor |
|---|---|
| Segment va barmoq tig‘lari orasidagi tirqish | 0,5–1 mm dan oshmasin |
| O‘rish balandligi | 120–240 mm (yuqori hosilli, baland bo‘yli bug‘doyda 25–30 sm) |
| Motovila parragi tezligi | 2,5 m/s dan oshmasin; parraklar poyaning og‘irlik markazidan (yuqori 1/3) balandroqqa tegsin |
| Motovila — kesish apparati / shnek | 10–25 mm / kamida 15 mm |
| Shnek barmoqlari — jatka tubi (nam, o‘t bosgan dalada) | 6–8 mm |
| Yanchish barabani tirqishi: kirish / chiqish | 15 mm / 4–5 mm |
| Yanchish apparatiga massa oqimi | 3–5 kg/s |
- Tekshiruv: 50 m o‘rgandan keyin kombayn to‘xtatiladi; 1 m² da 15–20 dan ortiq don to‘kilgan bo‘lsa, jatka devorlari, qiya kamera tutashmasi, shnek va kuzatish tuynuklarining zichligidan boshlab qayta sozlanadi.
- Boshoqdan don ko‘p to‘kilsa — motovila tezligi kamaytirilib, pastga tushiriladi va pichoqlarga yaqinlashtiriladi.
- Bunkerda singan don ko‘p bo‘lsa — baraban va deka orasidagi tirqish kengaytiriladi, baraban tezligi kamaytiriladi.
- Somonda yanchilmagan boshoq bo‘lsa — tirqish toraytiriladi, baraban tezligi oshiriladi, g‘alvir jalyuzlari kengroq ochiladi, kombayn tezligi pasaytiriladi.
- Bunkerdagi don iflos bo‘lsa — jalyuzlar toraytiriladi, ventilyator shamoli kuchaytiriladi.
Material Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy-tadqiqot institutining “Sifatli g‘alla urug‘ini tayyorlash va o‘rim-yig‘im mobaynida kombaynlarning ish unumdorligini orttirish tadbirlari bo‘yicha” tavsiyanomasi (Chimboy, 2020) asosida tayyorlandi. Mualliflar: M.U. Qaypov, B.J. Joldasbayev, S.O. Paluanov, B.B. Berdikeev, A.S. Ataniyazov.


