Bahorgi bug‘doy yetishtirish va undan yuqori hosil olish texnologiyasi

Ba’zi yillarda kuzgi bug‘doy ekish rejasi bajarilmaydi yoki kech ekilgan bug‘doy kuzda unib chiqmaydi — qishlab chiqqan urug‘larning faqat 35–40% bahorda ko‘karadi. Bunday ekilmay qolgan yoki siyrak chiqqan maydonlarni bahorgi bug‘doy bilan to‘ldirish mumkin.

MartEkish muddati — imkon qadar erta
5,0–5,5 mlnUnuvchan urug‘ 1 ga ga (200–220 kg)
3 martaSug‘orish: tuplanish, naychalash, boshoqlash
N200 P90–120 K120–140Yillik me’yor, kg/ga sof holda

Tuproq-iqlim sharoiti

Respublika yer maydoni 1 mln 620 ming ga, shundan ekin yerlari 424 ming ga. O‘rtacha yillik harorat 10–12 °C, iyulda shimolda +26 °C, janubda +29 °C, eng yuqori +43…+44 °C; qishda ba’zi yillari −32 °C gacha tushadi. Yillik yog‘in 80–110 mm. Ekin yerlarining 37,5% o‘rtacha, 35,5% kuchli sho‘rlangan. Sho‘rlanmagan yerga nisbatan kam sho‘rlangan tuproqda don hosili 15–20%, o‘rtacha sho‘rlanganda 30–50%, kuchli sho‘rlanganda 70–80% kamayadi.

Navlar

NavXususiyatlari
Zomin-1 (ikki faslli)G‘allaorol ITS. Polovchankadan 6–8 kun erta pishadi, bo‘yi 100–110 sm, yotib qolishga chidamli; boshoqda 48–55 don, 1000 don 42–45 g, oqsil 11–12%, kleykovina 30–31%. Qulay sharoitda 60–75 s/ga.
Semurg (ikki faslli)G‘allaorol ITS. Krasnodar-99 dan 6–7 kun erta pishadi, bo‘yi 100–110 sm, boshoqda 50–55 don, issiqlik va kasalliklarga chidamli.
Intensiv (ikki faslli)Qiltiqli, doni qizil, 1000 don 40–42 g, oqsil 13–15%, kleykovina 28–30% — “qimmatbaho” bug‘doylar guruhidan; yotib qolishga moyil, suv va o‘g‘itga talabchan.
Saratov-29, Saratov-36, Krasnovodopad-210, Sanzar-4Respublika sharoitida ekish mumkin bo‘lgan boshqa navlar.

Yetishtirish texnologiyasi

1

Sho‘r yuvish

Avgustda o‘tkaziladi: kam sho‘rlangan yerlar 2 000–2 500, o‘rtacha 4 000–4 500, kuchli 6 000 m³/ga. Kuchli sho‘rlangan dalalar 0,1 ga, o‘rtacha 0,25 ga cheklarga bo‘linadi, suv qatlami 15–20 sm dan kam bo‘lmasligi kerak; yer 14–16 kunda ekishga tayyor bo‘ladi.

2

Urug‘ni tayyorlash

Tozaligi: 1-sinf 99,5%, 2-sinf 98%, 3-sinf 95%; unuvchanligi: 95, 92 va 90% dan kam bo‘lmasligi kerak. Yirik urug‘ ekilganda hosil 4–6 s/ga yuqori. Ekishdan 20–25 kun oldin fungitsid bilan dorilanadi; yotib qolishga moyil navlarga TUR 4–6 l/t qo‘llanadi.

3

Ekish muddati

Bahorgi bug‘doy — eng erta ekiladigan ekin, ota-bobolarimiz uni “to‘ng yorma”dan ekkan. Urug‘ +1…+2 °C da una boshlaydi, +4…+5 °C da 16–18 kunda, +10 °C da 8–9 kunda ko‘karadi. Maysalar −9…−10 °C, tuplanishda −6…−7 °C sovuqqa chidaydi, gullash va don tugishda −1…−2 °C sovuq zararlaydi.

4

Ekish me’yori va chuqurligi

Qator orasi 15 sm, 5,0–5,5 mln unuvchan urug‘/ga (200–220 kg). Hisob: 1000 don vazni 40 g bo‘lsa, 5 mln tup uchun 200 kg kerak. Kech ekishda va begona o‘t bosgan dalalarda me’yor 10–15% oshiriladi. Chuqurlik 3–5 sm: salqin va nam bahorda 3 sm, quruq bahorda 4–5 sm. Ekishdan keyin katok bosiladi.

Sug‘orish va oziqlantirish

FazaSug‘orishAzotli oziqlantirish
Tuplanish500–600 m³/gaYillik me’yorning 30–35% (150–160 kg o‘g‘it)
Naychalash600–700 m³/ga40–50% (230–280 kg)
Boshoqlash500–600 m³/ga20–25% (150–200 kg)

O‘simlik suvning 50–60% ini naychalash–boshoqlash davrida talab qiladi; tuplanish va naychalashda namlik yetishmasa boshoqchalar puch bo‘ladi. Har sug‘orishda suv “sharbat” bilan beriladi; suvni dalada 7–8 soatdan ortiq qoldirish mumkin emas. Haydov oldidan organik o‘g‘it, fosfor va kaliy, ekish bilan azotning 10% beriladi. Boshoqlash, gullash va sut pishish davrida karbamid suspenziyasi bilan barg orqali oziqlantirish dondagi oqsil va kleykovinani oshiradi.

Himoya

  • Begona o‘tlar martning uchinchi o‘n kunligidan ko‘karadi — naychalashgacha gerbitsid bilan ishlov beriladi (Granstar DF, Dalstar, Tayfun 15–20 g/ga; Topik, Terdok 0,3–0,4 l/ga; Atlantis 250–300 g/ga va boshqalar).
  • Kasalliklarga qarshi fungitsidlar: Altis Premyer 1,0–1,5 l/ga, Broader 0,2–0,3 l/ga, Bamper 0,5 l/ga, Alto Super, Fayter 0,3 l/ga, Entolikur 0,3–0,5 l/ga (200–300 l eritmada).
  • Xasva, chilimchiq, shira, tripsga qarshi: Bagira 0,2–0,3 l/ga, Dalmetrin 0,06–0,08 l/ga, Dalate 0,15–0,2 l/ga, Agrofos-D 0,5 l/ga, Delsis 0,25 l/ga. 1 m² da 2 dan ortiq xasva yoki 5 dan ortiq chilimchiq lichinkasi bo‘lsa, kimyoviy kurash boshlanadi. Xasva zararlagan urug‘ning unuvchanligi 50% gacha pasayadi.
Tavsiyanomada keltirilgan preparatlar nashr yilidagi ro‘yxatga asoslangan. Qo‘llashdan oldin ularning joriy yildagi ruxsat etilgan kimyoviy vositalar ro‘yxatida borligini tekshiring.

Material Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy-tadqiqot institutining “Qoraqalpog‘iston Respublikasida bahorgi bug‘doy ekib-o‘stirish va undan yuqori hosil yetishtirish texnologiyalari bo‘yicha tavsiya” tavsiyanomasi (Chimboy, 2020) asosida tayyorlandi. Mualliflar: B. Bekbanov, O. Nagimetov, B. Turdishev, X. O‘temuratov.

Scroll to Top