Qoraqalpog‘istonda tuproqda chirindi kam, sho‘r yuvish sug‘orishlari tufayli tuproq qattiq. Shu sababli ekishga tayyorlashda agregatlar daladan bir necha marta o‘tishga majbur bo‘ladi: nam qochadi, tuproq qarshiligi ortadi, ekish muddati cho‘ziladi. Institut mexanizatsiya laboratoriyasi bir necha operatsiyani bir o‘tishda bajaradigan ikki agregat ishlab chiqdi.
1. OPU-2,2 frezali quroli asosidagi kombinatsiyalashgan qurol
Oddiy, har xil qurollar bilan qayta-qayta ishlov berish ortiqcha energiya va xarajat talab qiladi, tuproq namini yo‘qotadi, qayta ekish xavfini tug‘diradi, suv tanqisligi esa namni tiklashga imkon bermaydi. Shu bois kuzda shudgorlangan va sug‘orilgan dalada tuproqni ekishga tayyorlash va ekishni birlashtiruvchi texnologiya zarur.
Nimani bajaradi
Panjali ishchi organ bilan chizellash chuqurligigacha yumshatish, dala yuzasini frezalash, katoklar bilan zichlash va qurolning orqa qismiga o‘rnatilgan seyalka-katok yordamida chigit ekish — bir o‘tishda.
Qaysi traktor bilan
0,9–1,4 tortish sinfidagi traktorlar bilan ishlaydi. Ekish operatsiyasini qo‘shish uchun OPU-2,2 katogiga to‘siq qilinib, seyalka-katok o‘rnatiladi.
Natija
Tajriba nusxasi yaratilib, agrotexnik ko‘rsatkichlari bo‘yicha dastlabki sinovlar o‘tkazildi. Me’yoriy-konstruktorlik hujjatlari ishlab chiqiladi, ishchi organlarning tajriba nusxalari sinovdan o‘tkaziladi va texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlari aniqlanadi. Ko‘p kombinatsiyali, metall, mehnat va energiya tejamkor texnika mehnat unumdorligini oshirib, resurs sarfini kamaytiradi.
2. Begona o‘tlarni yo‘qotishni ta’minlaydigan mulchalovchi ekish agregati
Bahorgi kuchli yog‘ingarchilik tuproq yuzasida qatqaloq hosil qiladi va begona o‘tlarning o‘sishiga qulay sharoit yaratadi; mavjud texnologiya urug‘ unishi uchun zarur sharoitni to‘liq bermaydi. Shuning uchun ekishni kompost yoki glaukonit bilan qo‘shib bajaradigan agregat taklif etiladi.
Tuzilishi
G‘o‘za qator oralariga ishlov beruvchi kultivator asosida: oldingi gryadillariga egat ochuvchi ishchi organlar (okuchniklar), ramaga o‘g‘it bunkeri, sepish apparati va o‘g‘it o‘tkazgichlar o‘rnatiladi; orqa qismida SXU-4 paxta seyalkasi.
Ishlash tartibi
Ochilgan egatcha namlangan maydalangan kompost yoki glaukonit bilan to‘ldiriladi — nam qatlamda yo‘lakcha shaklidagi fon hosil bo‘ladi, uning ustiga seyalka chigitni qatorlab ekib ketadi.
Afzalliklari
Urug‘ning unish energiyasi juda yuqori, yog‘ingarchilik zarar keltira olmaydi; ekilgan qatorda begona o‘tlar ko‘karmaydi, chuqurroqdagi begona o‘t urug‘lari havo yetishmasligidan unib chiqmaydi. Operatsiyalar birlashtirilgani hisobiga iqtisodiy ko‘rsatkichlar 30–35% qisqaradi, agrotexnik xarajatlar 25% gacha kamayadi.
Ekish apparatining asosiy parametrlari asoslangan, mulchalovchi qismining tajriba nusxasi yaratilib, laboratoriya-dala sharoitida sinovdan o‘tkazilgan (tadqiqotlar 2006–2008-yillarda olib borilgan). Usulga 16.03.1995 yilda “Qatorlab ekiladigan ekinlarni ekish usuli” ixtirosi uchun № 3450 dastlabki patent olingan. Keyingi bosqich — agregatning sanoat nusxalarini ishlab chiqish va ishlab chiqarishga joriy etish.
Material Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy-tadqiqot institutining “Qoraqalpog‘iston agroiqlim sharoitida OPU-2,2 frezali quroli bazasida chigit ekishning takomillashgan texnologiyasi va texnika vositasini joriy etish” hamda “Qishloq xo‘jalik ekinlarini yetishtirishda begona o‘tlarni yo‘qotishni ta’minlaydigan texnologiya va texnika vositasini joriy etish” bukletlari (Chimboy, 2021) asosida tayyorlandi.


