Kuzgi bug‘doydan yuqori va sifatli hosil yetishtirish texnologiyasi

Qoraqalpog‘iston iqlimi keskin kontinental: yozi issiq, qishi sovuq, bahorda harorat kech ko‘tariladi, kuzda sovuq erta tushadi. Ekinlarning vegetatsiyasi 185–200 kun, foydali harorat yig‘indisi shimoliy tumanlarda 1 900 °C, janubiy tumanlarda 2 200–2 400 °C. Shu sharoitda kuzgi bug‘doydan yuqori va sifatli hosil olish texnologiyasi quyida keltirilgan.

1–25 sentabrEkish muddati (10–12 kunda yakunlanadi)
5,0–5,5 mlnUnuvchan urug‘ 1 ga ga (qator orasi 15 sm)
+5–8 s/gaHar yili 20 t/ga go‘ng berilganda
8–10 kunHosilni yig‘ish muddati

Ekishgacha bo‘lgan ishlar

1

Almashlab ekish va urug‘chilik

Urug‘lik bug‘doy boshoqli don ekinlaridan va urug‘i bug‘doydan ajratilishi qiyin ekinlardan keyin joylashtirilmaydi. Urug‘lik dalalarda tarbiya ishlari belgilangan texnologiya asosida olib boriladi.

2

Sho‘r yuvish

Sho‘rlanish darajasiga qarab: kam sho‘rlangan yerlar 2 000–2 500 m³/ga, o‘rtacha sho‘rlangan 4 000–4 500 m³/ga, kuchli sho‘rlangan 6 000–6 500 m³/ga hisobida yuviladi.

3

Tuproqqa ishlov berish

Yer o‘rtacha 22–25 sm chuqurlikda haydaladi. Urug‘ tushadigan qatlam mayda bo‘lishi, seyalka yaxshi ishlashi va urug‘ bir tekis chuqurlikka tushishi ta’minlanadi.

4

Urug‘ni tayyorlash

Urug‘lik uchun faqat 1-sinf urug‘: yirik, toza, unuvchanligi 92–95%, unish kuchi kamida 80%. Ekishdan kamida 24 soat oldin mutaxassislar ishtirokida fungitsidlar bilan dorilanadi.

Ekish

Kuzgi bug‘doy 1–25 sentabr oralig‘ida, qisqa muddatda — 10–12 kunda ekib bo‘linadi. Kuzgi o‘suv davri oxirigacha har bir o‘simlik 3–5 ta tup hosil qilishi uchun qishki sovuq tushishiga 45–60 kun qolganda ekiladi; bu davrda 5 °C dan yuqori haroratlar yig‘indisi 450–600 °C ni tashkil etadi. Kech ekilgan bug‘doydan yirik va sifatli urug‘lik olish qiyin.

Ko‘rsatkichMe’yor
Ekish me’yori (qator orasi 15 sm)5,0–5,5 mln unuvchan urug‘/ga
Ekish chuqurligi — og‘ir tuproqlarda3–4 sm
Ekish chuqurligi — o‘rtacha va yengil tuproqlarda5–6 sm
Fosfor, yillik me’yor120 kg/ga: 80% haydov ostiga, 20% ekish bilan
Kaliy, yillik me’yor80–120 kg/ga, to‘liq haydov ostiga

Oziqlantirish

Bug‘doy azotni tuplanish fazasida 20%, naychalash–boshoqlashda 50–55%, gullash va pishishning boshida 10–15%, to‘liq pishish o‘rtasida 5–10% o‘zlashtiradi. Bahorgi oziqlantirish o‘simlik “uyg‘onganda”, o‘rtacha havo harorati +4…+5 °C bo‘lganda boshlanadi.

OziqlantirishMuddatiMiqdori
BirinchiErta bahordaAzot yillik me’yorining 30–35% — 230–250 kg ammiakli selitra; sho‘r ko‘tarilmagan dalalarda o‘g‘itdan keyin 600–700 m³/ga yengil sug‘orish
Qo‘shimchaMartning 1-o‘n kunligidan kechiktirmayKech ekilgan, rivojlanishdan orqada qolgan maydonlarga 100 kg/ga azotli o‘g‘it
IkkinchiNaychalash fazasidaYillik me’yorning 40–50% — 350–400 kg ammiakli selitra
UchinchiBoshoqlash davridaAzotning qolgan qismi

Har yili gektariga 20 t go‘ng berilganda hosildorlik 5–8 s ga ortadi. Go‘ng kuzda haydov va ekish oldidan, o‘suv davrida esa “sharbat” usulida sug‘orish bilan beriladi; suspenziyaga karbamid, kerak bo‘lsa fungitsid, insektitsid va gerbitsid qo‘shiladi.

Sug‘orish, himoya va yig‘im

  • Birinchi suv — bahorda o‘sish to‘liq tiklangach, naychalash oxirida, 500–700 m³/ga.
  • Ikkinchi suv — don shakllana boshlaganda, 700–900 m³/ga.
  • Uchinchi suv — to‘liq boshoqlagandan keyin, 600–700 m³/ga. Har bir sug‘orish “sharbat” usulida.
  • Ildiz chirishiga qarshi naychalash fazasida fundazol 0,3–0,6 kg/ga sepiladi.
  • Zararkunandalar — xasva, shira, trips, chilimchiq qurtlar; ularga qarshi Karate 5%, Sumi-alfa 20%, Buldok 2,5% kabi insektitsidlar suspenziyaga qo‘shib sepiladi (joriy yilgi ruxsat etilgan preparatlar ro‘yxatini tekshiring).
  • Yig‘im — bug‘doy iyunning birinchi yarmi yoki ikkinchi o‘n kunligi oxirida pishadi; hosil 8–10 kunda yig‘ib olinishi kerak. Kechiktirilsa, birinchi haftada 6–7%, ikkinchi haftadan 12–15% hosil isrof bo‘ladi. O‘rim oldindan ish-reja asosida tashkil etiladi.
Institutning kuzgi bug‘doy navlari — “Aral” va “Chimboy”: hosildorligi 60–68 s/ga, sovuqqa chidamliligi 95–97%.

Material Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy-tadqiqot institutining “Qoraqalpog‘iston Respublikasida kuzgi bug‘doydan yuqori va sifatli hosil yetishtirish texnologiyalari” bukleti (Chimboy, 2021) asosida tayyorlandi. 2020-yilgi tavsiyanoma mualliflari: B. Bekbanov, O. Nagimetov.

Scroll to Top